Home

Er zijn allerlei tekenen aan de wand: de tijd dat het bonton was om allerlei individuen en partijen mee te laten praten met ‘de wetenschap’ lijkt langzamerhand tot een eind te komen. Zijn wetenschappers iets te ver afgedwaald van hun ivoren torens? Of mogen de kanonnen in de ivoren torens langzaamaan weer ‘s in stelling worden gebracht?

Eerste steen
Maarten Keulemans wierp volgens mij de eerste steen des ongenoegens in het openbaar (Volkskrant 04/09/2014) : ‘Te vaak heeft de wetenschap geknield voor de gunsten van het publiek’. Keulemans: ‘Dialoogzoekers als Fresco en Te Molder lijken zich vooral te richten op een relatief kleine groep lawaaimakers. ‘Anti-wetenschappelijk links’, zoals de biologen Alex Berezow en Hank Campbell die groep noemen in hun boek Science Left Behind. Een diffuse beweging van vaccinweigeraars, E-nummer-vrezers en andere alterneuten, verenigd rond drie kernwaarden: al het natuurlijke is goed, al het onnatuurlijke is slecht en wetenschap is ook maar een mening.’
<…>
‘In hoeverre moet de wetenschap met die minderheid in ‘dialoog’ gaan? Moet je ze niet met rust laten? Het gevaar bestaat immers dat een dialoog de ontkenners legitimiteit geeft, zoals homeopathische watertjes legitimiteit ontlenen aan het feit dat ze in de apotheek liggen.’

Of wellicht moeten we duidelijker aangeven dat het om een minderheid gaat, zoals in deze briljante aflevering  van Last Week Tonight waarin ‘John Oliver hosts a mathematically representative climate change debate’. <Klimaatsceptici, kom er nu maar in!>


Jip en Janneke praten mee

Over klimaat gesproken, Thomas van Luyn deed er recent (Volkskrant 14/02/2015) een schepje bovenop: Jip en Janneke willen ineens meepraten: ‘Het gevaar van het klimaatverhaal uitleggen in Jip-en-Janneketaal, is dat Jip en Janneke dan ook willen meepraten. Op Jip-en-Jannekeniveau. Slecht idee. Wetenschap is elitair, omdat de mensen die het bedrijven, dingen doen die wij niet snappen. Althans dat mag ik toch hopen.
De komende jaren gaan we nog veel meemaken op het gebied van de ‘meningficatie’ van de wetenschap. Veel wat we gaan ontdekken over genetica en seksuele geaardheid, en over astronomie en kernfysica, zal door de René Leegtes van deze wereld worden ondergepist met politiek gemotiveerde desinformatie.’

Mazelen in Amerika
Uit het stuk van Maarten nog even: ‘Het ‘afzweren’ van de wetenschap is hier een tamelijk onschuldige hobby, een ietwat decadente vorm van dwarsliggen’.
En dat is allemaal goed en wel zolang het ‘onschuldig’ is, maar als dat afzweren van de wetenschap leidt tot zieke kinderen, dan wordt het ineens toch allemaal anders. Dan gaat de stille meerderheid zich wel roeren, en worden bijvoorbeeld de hippe hoogopgeleide Californiaanse anti-vaxers flink verketterd, omdat zij mede verantwoordelijk zijn voor de terugkeer van mazelen in Amerika. Jon Stewart doet dat niet onverdienstelijk in zijn satirische Daily Show (embedden lukt niet goed, even klikken op de link) :

Ik wacht trouwens met smart op de eerste aanklacht tegen types Jenny McCarthy of Andrew Wakefield voor valse voorlichting of iets dergelijks. Als het met de tabieksindustrie kan? <Big Pharma-haters en homeopathie-kwakzalvers, kom er nu maar in!>

GMO in Europa
Waar de anti-wetenschappelijken onder andere ook succes hebben gehad, is hier in Europa, door flink dwars te liggen tegen tests en introductie van GMO’s. En met  ‘Frankenfood‘ als tegenframe heb je de wedstrijd natuurlijk meteen al verloren. Het kostte wetenschappelijk adviseur van de EU prof. Anne Glover haar baan, volgens dit artikel (The Telegraph 13/11/2014) Jean-Claude Juncker ‘sacks’ EU scientific adviser over her pro-GM views. De wetenschappelijke wereld stond blijkbaar op z’n kop, maar veel effect had dat niet. ‘She’s controversial because of her views on GM. Juncker doesn’t like the idea of GM crops being approved by the EU on scientific grounds. Even worse, she had upset the French,’ said an EU source.’
Tsja, don’t upset the French?
Mensen (kinderen) worden niet direct ziek van een ban op GMO’s, dus een felle outcry tegen de anti-wetenschappelijke houding zal hier niet snel grote vormen aannemen. Maar met een groeiende wereldpopulatie, die ook wel wat wil eten in de toekomst, is het op z’n minst jammer dat de wetenschap hier zo wordt tegengewerkt. <Monsanto-haters, kom er nu maar in!>

Nog meer satire, van Jimmy Kimmel Live. Voor liefhebbers van de dialoog: dit is het publiek waar je het dan mee moet doen, met je dialoog: GMO: Is it good for you? Is it bad for you? Is it just OMG backwards?


Nanodebat opnieuw voor synthetische biologie
Synthetische biologie is het nieuwe nano. Met campagnes als die van Kennislink wil ‘men’ het publiek vooral objectief voorlichten over deze nieuwe veelbelovende techniek. Maar dan deze keer wel goed. Achterliggende idee is natuurlijk om acceptatie van synthetische biologie onder de burgers te vergroten, alleen is dat iets dat nooit en/of te nimmer hardop gezegd mag worden! Stel je voor! Het gaat  om informeren, niet om manipuleren! Informeren, zodat het publiek straks goed geïnformeerd de dialoog kan ingaan.
Het wachten is natuurlijk op de tegencampagne van een willekeurig type vaccinatie-vrezende moeder (het zijn meestal moeders blijkbaar) met internet, of een organisatie als Greenpeace, zelf helemaal niet vies van manipuleren, die creatief een vergelijkbare term als Frankenfood gaat introduceren tegen synthetische biologie. Weg ben je met je informeren, je dialoog en je acceptatie. En kun je, a la GMO, ook meteen weer ophouden met je veelbelovende wereldreddende wetenschap. Kun je op wachten, met je dialoog.

Te netjes
Probleem is dat ‘wij’ het anti-wetenschappelijke gevecht ingaan met minstens één hand vastgebonden op de rug. Want wij doen het wel netjes, wij willen wel oprecht die dialoog, wij willen wel informeren, wij willen wel objectief, wel de mitsen en de maren opsommen, de nuances, de uitleg, en vooral niet manipuleren. Terwijl ‘de tegenpartij’ alles uit de kast mag halen om twijfel te zaaien – en meer hebben ze ook niet nodig -, zie de tabakslobby, de klimaatdiscussie en de antivaccinatiekliek.

Zo wordt het natuurlijk nooit wat. Dialoog is leuk, maar er zijn grenzen. ‘Wij’ mogen best wat gehaaider worden in onze communicatie – ik ga gewoon het woord ‘marketing’ weer noemen – als we de wereld willen redden.
No more Mr. Nice Guy.
Gloves are coming off
.
Eindelijk.

En – rode draad opgemerkt in dit stuk? – misschien hoeft dat zelfs niet eens met kanonnen in de ivoren torens.  Satire is wellicht een middel met potentie. Kunnen we ten minste ook nog wat lachen! <Speaking of which, complot-theoristen, kom er nu trouwens ook maar in, en iedereen die iets met chemtrails of aluhoedjes heeft!>

PS OK, ik moet toegeven, Big Pharma-misstanden aankaarten via satire is ook een goede combinatie. <Big Pharma-haters, deze is voor jullie!>:

Advertisements

10 thoughts on “Heeft ‘de dialoog’ in de (wetenschaps)communicatie z’n langste tijd gehad?

  1. @Stepahnie, dank, die kende ik inderdaad. De ondergang van het Science Deficit Model https://roymeijer.wordpress.com/2013/02/16/scio13-en-begrippen-die-je-echt-moet-kennen-science-deficit-model/ was al een teken aan de wand dat het met die feiten alleen niet zou gaan werken.

    Ik heb ook niet meteen een oplossing, maar vind het in ieder geval opvallend dat er meer ‘hard line’ wordt gereageerd.

    Speaking of which, ik ben Hidde Boersms’a ‘Allemaal Eng; Technofobie – Milieubeweging vreest vooruitgang’ (wederom Volkskrant, 27/11/2014) vergeten te vermelden in het rijtje: https://blendle.com/i/de-volkskrant/allemaal-eng/bnl-vkn-20140927-3563418. Bij deze alsnog.

  2. Je blog over ‘de dialoog’ in de wetenschapscommunicatie bevatte nogal wat uitnodigingen tot een reactie (misschien wel tot een dialoog ;-)). En hoewel ik mezelf niet direct zie als klimaatscepticus, homeopathie-kwakzalver of Monsanto-hater, ben ik er toch eens voor gaan zitten. In het begin van je blog lijkt het er op dat je vooral iets wil signaleren; aan het eind lijkt het erop dat je het einde van de dialoog als communicatiemiddel wel toejuicht. ‘No more Mr Nice Guy’, schrijf je. En je wilt campagnes uit het ‘anti-wetenschappelijke’ kamp bestrijden met gelijke (marketing)middelen. Contraproductief, want schadelijk voor het vertrouwen dat wetenschap geniet.

    Week in, week uit worden er wetenschappelijk en technische vindingen openbaar gemaakt. Behandelmethoden, materialen, inzichten over gezondheid en gedrag enzovoorts. Meestal klinkt een beschaafd applaus, vaak hoor je niks, heel af en toe is er rumoer. Dan schrikken wetenschapscommunicatoren op en gaan op zoek naar ‘waar het mis ging’. Dat is op zichzelf nuttig, maar soms wordt de discussie over wetenschapscommunicatie verengd tot de rumoerige episodes.

    Sinds enige tijd wordt in de wetenschapcommunicatie het middel ‘dialoog’ ingezet. Hoe je in de huidige maatschappij zo’n dialoog goed kunt voeren, is een permanente zoektocht. In ieder geval kan het niet een verkapte reclamecampagne voor specifieke technieken zijn, zoals je suggereert waar je het Kennislink-debat over synthetische biologie noemt. Zelf zien we dit debat als een manier om te oefenen met het voeren van een dialoog. En gezien de reacties wordt daar serieus gebruik van gemaakt.

    Waarom doen we dat? Vinden we echt dat ‘de wetenschap’ met iedereen die zich zojuist een mening bij elkaar gegoogeld heeft, op beleefde wijze in gesprek moet treden? Nou, eigenlijk wel. Ik zie uiteraard wel praktische bezwaren en ik zie dat dit niet voor iedereen een aanlokkelijk perspectief is. Maar als een bezorgde moeder hard op de trom slaat om een vermeende misstand aan de kaak te stellen zie ik niet in waarom we haar niet serieus moeten nemen. Juist dan is er een taak voor de wetenschapscommunicatoren om een relatie op te bouwen. Dat ziet deze bezorgde moeder en dat zien omstanders. En daarmee bouw je een sociaal kapitaal op voor de toekomst.

    Communicatie veronderstelt een relatie; in een relatie wordt de communicatie gekleurd door vertrouwen over en weer. Marketingcommunicatie doet er allesaan om de indruk te wekken betrouwbaar te zijn. Marketeers weten: vertrouwen komt te voet en gaat te paard. De trukendoos van de reclame is tot de rand gevuld met methoden om vertrouwen te suggereren: de bekende Nederlanders, het beroep op traditie, idealistische claims en natuurlijk suggestie van wetenschappelijkheid. Want over het algemeen gelden wetenschappers als betrouwbaar.

    Dat wetenschap en wetenschappers over het algemeen een betrouwbaar image hebben is dus, communicatietechnisch, iets om uitermate zuinig op te zijn. Dus voordat je besluit om niet Mr Nice Guy te zijn, bedenk wat je op het spel zet. Zelfs als je je eens tegenover een gehaaide framer bevindt. Ook dan dien je je te realiseren dat het er niet gaat om deze opponent af te troeven met slimmigheden. Ten overstaan van argeloze toeschouwers moet je ook dan je integriteit bewaren. Dat kost zelfbeheersing en uithoudingsvermogen. Maar je kunt het je niet permitteren om je arrogant of ongevoelig op te stellen. Humor kan een goed middel zijn om standpunten te relativeren. Maar het belachelijk maken van iemand met een andere mening lijkt me uiteindelijk niet overtuigend.

    De kennis en de techniek die onderzoekers ontwikkelen kunnen op allerlei manieren een rol spelen in de maatschappij. GMO kan ingezet worden om de honger te bestrijden, maar kan ook een manier zijn om de concentratie van macht voedselindustrie te versnellen. Medicijnen die werken tegen depressie, kunnen ook als ‘als happy, horny, skinny drug’ patiënten gepusht worden. Die dingen kunnen tegelijk waar zijn en in een dialoog kan dit naar voren worden gebracht en inzichtelijk worden gemaakt. Dit middel moet verder ontwikkeld worden, maar is een logische vervolgstap in de ontwikkeling in het vak van de wetenschapscommunicatie. Bij Kennislink willen we daar aan bijdragen. Want ik zie niet dat dialogen in de wetenschapscommunicatie hun langste tijd hebben gehad. Integendeel, we zijn nog maar net begonnen.

  3. De frustratie en – misschien een groot woord, maar toch – moedeloosheid, die ietwat doorschijnt in deze blog, klinkt nog een tandje erger door in deze: http://www.knack.be/nieuws/wetenschap/mijn-leven-is-mislukt/article-opinion-531627.html ‘Mijn leven is mislukt – Bijna dertig jaar van onverdroten wetenschapsverslaggeving, en nog begrijpen mensen niet waar het over gaat.’

    En zoals dat gaat met bloggen en echte dialoog, meteen ook maar het bijbehorende relativerende commentaar: http://www.knack.be/nieuws/belgie/het-leven-van-dirk-draulans-is-mislukt-maar-welke-relatie-onderhouden-wetenschappers-zelf-met-de-wetenschap/article-opinion-534257.html: ‘Het leven van Dirk Draulans is ‘mislukt’, maar welke relatie onderhouden wetenschappers zelf met de wetenschap?’

    Dat het vraagstuk ‘Why don’t people trusxt science’ de gemoederen de laatste tijd meer lijkt bezig te houden, blijkt ook uit dit stuk: http://ottawacitizen.com/news/national/why-dont-people-trust-science
    Net als in de reactie van Jeroen hierboven speelt – zoals de titel al een beetje weggeeft – vertrouwen een grote rol in dit verhaal.
    En er zit in dat stuk al een beginnetje van een oplossing: the issue wasn’t knowledge, but culture’ ‘finding neutral language is a key, and so is a neutral context.’

  4. Oh ja, en twee extra nabranders:

    – marketing gaat wat mij betreft niet (per se) over truukjes. Zie bijvoorbeeld mijn blog over hte boek Marketing for scientists https://roymeijer.wordpress.com/2012/10/21/marketing-for-scientists-how-to-shine-in-tough-times/
    Uitgangspunt in dit boek is deze fundamental theorem of marketing: ‘Marketing is the craft of seeing things from other people’s perspective, understanding their wants and needs, and finding ways to meet them.’ Klinkt nog best wel aardig, lees dat boek in ieder geval.

    – humor: kom net dit fenomeen tegen http://www.brightclub.org/ ‘Researchers become comedians for just one night’. In NL hebben we niet zo’n stand-up traditie, dus ik zie het hier helaas nog niet zo snel gebeuren. Wel zoiets als Science Battle: http://sciencebattle.nl/index.php/wat-is-het/

  5. Pingback: Doel-doelgroep-boodschap-middel en ‘de dialoog’ | RoyMeijer

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s