Home

‘Is wetenschapscommunicatie voor universiteiten eigenlijk studentenwerving?’ vroeg Alex Verkade op Twitter. Hij heeft een fraai beoordelingsinstrument wetenschapscommunicatie ontwikkeld, en is de discussie daaromheen aan het aanzwengelen.

Mijn antwoord was ietwat kortaf – want dit was al de vierde myth and misconception die ik in die week had gehoord over universitaire wetenschapscommunicatie (hier zijn de andere drie hardnekkige misverstanden, voer voor nog een paar blogs) en het houdt een keer op natuurlijk… 🙂

Terecht kwam de vraag terug:

Maar daar haakte ik even af, want in 140 tekens is dat niet te doen. Bij deze alsnog een poging om iets van een antwoord te geven, of misschien beter, het kader van een antwoord, want concreet valt deze eigenlijk niet goed te beantwoorden.
En meteen ook maar een disclaimer: ik schrijf dit vooral vanuit de optiek van de universitaire wetenschapsvoorlichters (adviseurs wetenschapscommunicatie, persvoorlichters), zoals ik ze regelmatig tegenkom in PWC-verband (Platform Wetenschapscommunicatie), en de optiek van waaruit ik mijn eigen werk beschouw (ook verderop nog een voorbeeld uit deze hoek).

Samenspel van doelen
Volgens mij bestaat elke communicatieactie ‘van de universiteit’ (de universiteit bestaat eigenlijk helemaal niet) namelijk uit een samenspel van verschillende doelen. Er is dus volgens mij niet (heel vaak) zoiets als een enkelvoudig doel te geven. Vanuit de diverse lagen binnen een universiteit spelen altijd wel diverse doelen mee in meer of mindere mate (en als ik nu doelen en belangen door elkaar haal moet je me maar corrigeren in de comments). Deze lagen bedoel ik:

  • doel van de wetenschapper (hij/zij moet uiteindelijk al het werk doen…)
  • doel van het betrokken organisatieonderdeel (sectie, groep, afdeling, instituut, thema, opleiding)
  • doel van de faculteit (deze noem ik even apart, want het is een aparte bestuurslaag en een belangrijke, zie het rapport ‘Chinese borden’ van het Rathenau Instituut; op dit niveau worden ook facultaire thema’s/speerpunten aangewezen, en dus ook communicatieaandacht)
  • doel van de ondersteunende dienst (communicatie, valorisatie, etc.)
  • doel van de universiteit (‘corporate’; deze toplaag kan universitaire onderdelen in het leven roepen of laten stoppen om (communicatie)doelen te verwezenlijken: bijvoorbeeld via thema’s / speerpunten)

Daarnaast speelt in een communicatieactie natuurlijk (hopelijk) ook het (vermeende) belang van de doelgroep mee – ‘we’ (een of meer van bovenstaand) denken dat ‘men’ (beoogde doelgroep) dit iets moet weten, of ergens iets mee moet doen.

Voor elke partij speelt ‘voortbestaan’ natuurlijk een belangrijke onderliggende basis-rol bij  communicatie, soms meer impliciet (relevantie), en soms meer expliciet (geld, cont(r)acten met andere partijen).

Doelen kunnen vaag zijn (relevantie aantonen, ‘verlichting van de massa’) of concreet (kennis delen, klanten binnenhalen, aanmeldingen krijgen, maatschappelijke discussie beïnvloeden, bezoekersaantallen scoren), maar bij elke communicatieactie spelen de doelen van alle onderdelen ook mee in meer of mindere mate.
En kunnen wellicht ook botsen trouwens, zoals het communicatiedoel van de ene wetenschapper bij ons die waarschuwt voor beperkingen van autonoom rijden, en die van het universitaire instituut dat met allerlei partners bezig is om acceptatie van autonoom rijden te bevorderen. Wetenschappers zijn het nou eenmaal onderling niet altijd eens.

Wie begint?
Het initiatief voor een communicatieactie kan van ieder niveau komen, en direct of indirect een of meer van de andere partijen betrekken, waarbij de wetenschapper zelf wel uiteindelijk veelal uitvoerende partij is. Paar voorbeelden:

  • De TU Delft Research Exhibition is een initiatief van het TU Delft Valorisation Centre (ondersteunende dienst) voor de valorisatiedoelen van wetenschappers  – door ze een fysieke plek te geven waar ze in contact kunnen komen met mogelijke partners. Draagt daarnaast ook bij aan een algemeen ‘profileringsdoel’ van de universiteit.
  • Het in het leven roepen van vier maatschappelijk thema’s door ‘de universiteit’ heeft (onder andere) een algemeen positioneringsdoel, maar biedt wetenschappers ook een platform om anderen binnen en buiten de TU te vinden voor samenwerkingsverbanden, plus extra ondersteuning en aandacht vanuit de dienst communicatie voor de individuele communicatiedoelen van de wetenschappers binnen die thema’s, die het thema zo op hun beurt ‘inhoudelijk laden’ (voor als je van dat soort communicatiejargon bent).
  • Het persbericht over onderzoek van een individuele wetenschapper kan als doel hebben om externe partijen uit te nodigen contact op te nemen met hem of haar, maar dient daarnaast ook profileringsdoelen van de eigen groep, faculteit, thema en daarmee ook de universiteit. Het een sluit het ander dus niet uit.
  • In deze presentatie van mij over wetenschap en communicatie staan twee andere voorbeelden van (communicatie)doelen van wetenschappers wat concreter uitgewerkt. Als het goed is legt ‘t zichzelf uit: wat waren de doelen, welke communicatieacties, en wat waren de resultaten?
  • En in deze blog staan mooi een aantal communicatiedoelen vermeld, zoals omschreven door diverse universitaire collega’s wetenschapsvoorlichting in den lande. Impact, heel kort door de bocht.
    Sidenote: advertentiewaarde genereren is voor universitaire wetenschapsvoorlichters geen doel, terwijl dat uiteindelijk – helaas – wel bleek mee te spelen voor Naturalis, met waarschijnlijk daarbij bezoekersaantallen hooghouden/opkrikken in het communicatieve achterhoofd, lees mijn laatste PPPS. So much voor de ideële rol van science centres in de wetenschapscommunicatie, of mag ik niet generaliseren? 

Mijn doel?
Wat is in dat geheel dan mijn communicatiedoel? Mijn persoonlijke communicatiedoel binnen de TU Delft is dat ik door Delftse wetenschappers (relevant) gevonden wil worden als ondersteuner. Verder laat ik me vooral leiden door de doelen van de wetenschappers, en hoe ik door middel van communicatieacties daar een klein steentje aan kan bijdragen. En dat verschilt dus echt van geval tot geval – en daarom dus ook geen antwoord aan Alex in 140 tekens.
Meestal dienen de resulterende communicatieacties meteen ook allerlei doelen van overige universitaire gremia – en daarbij ook gewoon ‘PR’ dus. De thema’s van de universiteit bepalen door welke gangen ik het meest loop – letterlijk en figuurlijk – , en welke wetenschappers ik dus het meest ga tegenkomen in mijn communicatieve rol. Daarmee wordt een soort-van corporate communicatiedoel gediend – deze is overigens niet heel erg specifiek uitgewerkt bij ons.

En studentenwerving dan?
Daar begon het hele verhaal mee, hoe zit ‘t met die studentenwerving?
Wat mij betreft: het is fijn als media-aandacht voor onze studentenprojecten of onze  Delftse wetenschap bijdragen aan een goed imago van ons bij scholieren en/of hun ouders. Maar dat is nooit het primaire doel van de communicatieacties die ik in gang zet of help te zetten.
Bachelor- en masterwerving, studievoorlichting, marketing, of hoe je het ook wilt noemen, wordt door andere collega’s binnen de afdeling communicatie gedaan, centraal en facultair, en volgens mij is dat redelijk universeel in de universitaire wereld, als ik zo om me heen kijk in PWC-verband.  Bij de meeste universiteiten zijn ook (veel) meer medewerkers bezig met ‘studievoorlichting/marketing’ dan met ‘wetenschapscommunicatie’ (of persvoorlichting, waar het in de praktijk vaak op neerkomt).
Als een wetenschapper bij ons komt omdat de aanmeldingen voor zijn of haar opleiding achter blijven (meestal master-niveau als wij ze spreken), verwijzen we meteen door naar die collega’s: het is gewoon een andere communicatieve tak van sport, waar ik persoonlijk ook echt heel weinig mee kan – ‘Heb je iets met mensen? Dan is Sociale Wetenschappen de studie voor jou!’, brrrr.
Daarnaast: we doen in Delft al jaar en dag niet meer aan platte werving (wellicht een luxeprobleem, want meer dan genoeg aanmeldingen): we willen graag de juiste student op de juiste plaats – uitval is a bitch -. Maar ik maak me sterk dat dat gewoon voor de meeste universiteiten geldt (en anders staan de comments open).

Dus wat mij betreft: nee, universitaire wetenschapscommunicatie heeft niets met studentenwerving te maken. Ik hoop dat bovenstaande uitweiding dat antwoord een beetje kader geeft. Hou alsjeblieft op met deze twee communicatiespecialiteiten door elkaar te gooien.

PS Ik weet het, maar ik laat ‘m toch zo: het is een pracht van een #iamnotacrook, de kop boven deze blog… 😉

PPS Alex, wat is dat ineens met al die nadruk op het vmbo?

Advertisements

5 thoughts on “Wetenschapscommunicatie is geen studentenwerving

  1. Laten we het maar eens omdraaien. Nu gaan we uit van de doelen van degene die ‘wetenschap’ communiceert. De wetenschapper, de universiteit. Maar wat wil de vmbo’er eigenlijk weten? En de aanstaande student? en de patient? En de leraar? Dan kunnen we bedenken wie dat antwoord dan kan geven en waar de munitie vandaan komt.

  2. @Hilje Ja, precies! En dat zijn inderdaad niet per se vragen die ‘de universiteit’ moet beantwoorden, toch? Zoals je volgens mij zelf ook zegt: laten we eerst maar ‘s bedenken als ‘maatschappij’ wat we al die doelgroepen bij willen brengen over wetenschap. Daarna kunnen we gaan kijken of ‘de universiteit’ (bedenk ook: het werk moet dan wel weer veelal door de wetenschappers zelf gedaan worden) de juiste partij is om dat te doen, zie ook: https://roymeijer.wordpress.com/2014/09/05/853/
    Zolang ‘de maatschappij’ die keuzes niet maakt, ga ik inderdaad graag uit van onze eigen doelen.

    Ik vind persoonlijk dat er steeds heel makkelijk naar ‘de universiteit’ wordt gekeken voor al die mogelijke WTC-acties: universiteiten moeten een fonds voor onafhankelijke wetenschapsjournalistiek in het leven roepen, de UvNL financieren (dat doen we inmiddels dan wel) , iedereen van jong tot oud en van laag tot hoog ‘voorlichten’, zorgen voor PUS en PAS, de NLse variant van The Conversation betalen, etc. De lijst gaat maar door.

    Al die potentiële communicatie-acties kosten geld (wie betaalt?) dat ook gewoon in onderzoek en onderwijs (kerntaken) kan worden gestopt (valorisatie?), zoals we van sommige profs te horen krijgen, die alleen maar zien hoeveel promovendi ze kunnen aanstellen van al dat geld dat naar ‘communicatie’ gaat.

    @Maarten: dus, waarom wel gericht op vmbo?
    En jij was toch sowieso niet van de wetenschapscommunicatie…? 🙂

  3. We zijn het geloof ik wel weer eens Roy..
    Ook kun je een universiteit niet kwalijk nemen dat ze aan pr doet om te blijven bestaan/optimaal te kunnen presteren in onderzoek en onderwijs/de wetenschappers te helpen.

    Maar we hebben inderdaad natuurijk wel de maatschappelijke verantwoordelijkheid om samen met anderen (dat is dus niet ‘over de schutting gooien’) onze kennis in te zetten en te delen waar nodig. En ja, ook maatschappelijke-vraag-gestuurd onderzoek te doen, liefst met anderen (maar niet uitsluitend natuurlijk).

    Het maakt mij niet uit of je dat wetenschapscommunicatie noemt of basisonderwijs of patientenvoorlichting of citizen science. Als we er met z’n allen maar iets mee opschieten want we moeten langer mee dan vandaag.

    Helaas kan ik morgen toch niet naat WTC komen…

    Overigens wel heel gaaf als een hoogleraar een vmbo’er inspireert! En als vmbo’ers studenten leren knutselen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s