Home

Collega Michel van Baal en ik hebben de indruk dat journalisten weinig idee hebben van wat er aan ‘de andere kant’ allemaal speelt aan beeldvorming, ideeën en praktische zaken, dus leek het ons een goed idee om dat ’s op een rijtje te zetten, toen we gevraagd werden om een tweede sessie te verzorgen op Bessensap, naast onze mediatraining.
Er blijken heel veel redenen te zijn waarom wetenschappers niet aan een interview willen meewerken. Als je ze zo op een rijtje ziet, kun je je zelfs gaan afvragen waarom je überhaupt nog wetenschappers in de media ziet. Het rijtje is uiteindelijk leerzaam voor alle partijen, zowel voor journalisten als voorlichters als wetenschappers zelf.

Balans in Bessensap
De jaarlijkse bijeenkomst Bessensap van NWO en VWN staat in het teken van ‘wetenschap ontmoet pers, pers ontmoet wetenschap’. Meestal is de openings-keynote een kritische blik op (en hoe slecht het gaat met) de wetenschap, en/of de wetenschapscommunicatie, om vervolgens eigenlijk vooral alle mooie kanten van deze ontmoeting tussen wetenschap en pers te benadrukken.
Nu weten wij uit ervaring dat die ontmoeting er in de praktijk toch niet altijd even prettig uitziet, dus toen we gevraagd werden die tweede sessie te doen, kwamen we uit op het thema: ‘waarom je als wetenschapper eigenlijk helemaal niet met die journalisten wilt praten’. Terecht of onterecht natuurlijk, maar daar komen we straks op terug. Voor de broodnodige balans voor alle Bessensapblijdschap in ieder geval…  😉

Wat vindt Nederland?
Hoe gaan we dat dan doen, was de volgende vraag. We wilden het natuurlijk wel nog een béétje gezellig houden, vandaar het concept ‘Wat vindt Nederland?’, een gameshow dus. Zelf konden we zo al zonder moeite een stuk of tien redenen verzinnen, daarna was het tijd om het land in te trekken.
Onze oproepen via de mailinglijst van het Platform Wetenschapscommunicatie (PWC, onze directe collega’s in den lande) en Twitter leverden flink wat extra en ook veel onverwachte redenen op. De ruwe data is in de bijlage (zie helemaal onderaan) te vinden, op verzoek van Jop de Vrieze (die in ruil daarvoor gaat openbaren van welke voorlichter hij welke tips krijgt, plus de transcripten/opnames van zijn interviews, zie dit Twitterdraadje).
Zoals gezegd, veel reacties: los van onze ludieke benadering een serieus onderwerp dus.

Gouden duikbril
Finishing touch: bij een gameshow hoort een prijs. Aangezien bij ons de stemming er al gauw in zit wanneer we dit soort optredens voorbespreken, wisten we na wat lollig pingpongen meteen dat ‘De Gouden Duikbril’ precies goed was. Spuitbus gouden verf, oude duikbril van zolder, en een plankje hout en dat was dat. Gouden greep ook, zo bleek uit Twitter en reacties voor en tijdens Bessensap, en vooral in het briljante sneldicht ter afsluiting van Bessensap, waarin we zeker drie keer werden genoemd… 🙂
Een ‘prop’ werkt inderdaad heel goed.

DCcdORYUAAEilMf

Teams
In aanloop naar de dag, en tijdens Bessensap zelf, was de laatste klus het samenstellen van de teams. Twee keer drie personen, met als Team A de wetenschappers / wetenschapsvoorlichters, en als Team B (heel erg flauw incrowd grapje) de wetenschapsjournalisten.

  • Team A: Marieke Baan (NOVA), Gabby Zegers (NWO en voorzitter PWC) en Julia Cramer (QuTech en Universiteit Leiden)
  • Team B: Krijn Soeteman (wetenschapsjournalist, TV-maker, blogger), Jop de Vrieze (schrijver en wetenschapsjournalist) en Govert Schilling (freelance wetenschapsjournalist en publicist).

Your votes
Op basis van een grondige wetenschappelijke en statistische analyse van alle input kwamen we uit op deze lijst:

  1. Ik vertrouw journalisten niet/slechte ervaringen
  2. Iemand anders heeft er meer verstand van
  3. Ik durf niet/liever niet op de voorgrond
  4. Geen tijd/ hoeveelheid werk niet in verhouding met de waarde van een korte quote
  5. Ik vrees belangenverstrengeling (dubbele pet)
  6. Ik heb geen belang bij media-aandacht
  7. Ik volg het advies van onze voorlichter
  8. Een mediaprofiel is slecht voor je carrière
  9. Ik vind dat journalisten zich onbeschoft gedragen
  10. Ik heb geen zin in gezeik van collega’s bij de koffie
  11. Ik wil niet steeds met hetzelfde onderwerp in de media
  12. Het medium leent zich niet voor de benodigde nuance
  13. Ik wacht op een belangrijker medium
  14. Ik spreek geen Nederlands
  15. Ik verwacht dat ze mijn citaten uit de context halen
  16. Resultaten nog niet gepubliceerd/niet goede moment
  17. Ik wil geen valse hoop wekken
  18. Ik heb niks om aan te trekken
  19. Ik heb geen oppas
  20. Het staat allemaal in mijn boek

goudenduikbril 2017Met dank aan Karin Hommen voor het mogen gebruiken van deze foto.
Vlnr Marieke Baan, Gabby Zegers, Julia Cramer (Team A, wetenschappers/wetenschapsvoorlichters), Roy Meijer, Michel van Baal (presentatie), Krijn Soeteman, Jop de Vrieze en Govert Schilling (Team B, wetenschapsjournalisten)

De meeste redenen spreken waarschijnlijk voor zich, en meer toelichting staat hier en daar in het docje met ‘ruwe data’. Toch willen we een paar even de revue laten passeren:

Ad. 1 Ik vertrouw journalisten niet/slechte ervaringen
Wetenschappers zijn gevoelig voor puntje 12 over de nuance: media zijn over het algemeen een stuk korter door de bocht dan wetenschappers gewend zijn. Nu is dat niet per se een probleem, maar als een stuk echt te kort door de bocht gaat volgens de wetenschapper (al dan niet terecht), dan heeft al heel gauw de hele journalistiek afgedaan. Punt 10 (gezeik bij de koffie) treedt dan ook vaak in werking, maar het gezeik gaat dan over de journalistiek die het nooit goed doet. Wat natuurlijk nog meer wetenschappers afschrikt.

Ad 2. Iemand anders heeft er meer verstand van
Ook weer gerelateerd aan gezeik bij het koffieapparaat – we zien de context van het koffieapparaat relatief vaak terug, voer voor een volgende blog…? Wanneer wetenschappers gevraagd wordt te reageren op de actualiteit, dan is het niveau van antwoorden vaak dusdanig dat je daar niet vijftien jaar wetenschappelijke specialisatie voor nodig hebt. Je kunt dus meestal gerust reageren op dat soort vragen, hoewel je collega’s bij het koffieapparaat daar soms toch anders over nadenken, zie punt 10.

Ad 8. Een mediaprofiel is slecht voor je carrière
Kinnesinne onder wetenschappers: als je (te) vaak in de media komt met je kop, dan zal je verder inhoudelijk wel niet veel bij te dragen hebben daar waar het echt telt.
Dit helpt dus niet echt mee.

Ad 9. Ik vind dat journalisten zich onbeschoft gedragen
Lees de bijlage voor het hele verhaal (er is nog meer!) deze kwam van diep: ‘Vooral bij de televisie hebben ze er een handje van om mensen te bellen, te vragen of ze morgen op tv (of de radio) willen, en dat op de dag zelf doodleuk weer af te zeggen (We hebben toch iemand anders gevonden). Dat hoeft niet erg te zijn, maar is behoorlijk irritant als bijvoorbeeld gevraagd hebben of je ook een experimentje zou kunnen doen, en je je urenlang in allerlei bochten hebt gewrongen om leuke ideeën én de benodigde materialen te verzamelen…’
Zie ook punt 1. nu weer.

Ad 10. Ik heb geen zin in gezeik van collega’s bij de koffie
‘Het klopte niet wat je zei, het is te kort door de bocht, eigenlijk had die-en-die het uit moeten leggen, want zijn/haar expertise, je had hem/haar moeten vermelden’: wederom kinnesinne onder wetenschappers, vooral als ze het mediaspelletje niet snappen. Media-optredens overleven nooit de wetenschappelijk meetlat, dus zullen we ophouden met dat te proberen? Geef die collega gewoon een schouderklopje omdat ze haar nek heeft uitgestoken. Beter: ga dat gewoon zelf doen.

Ad. 17. Ik wil geen valse hoop wekken
Deze geldt vooral voor de medische onderwerpen. Ben je in het nieuws met die ‘nieuwe doorbraak’ in therapie of medicijnen, dan hangen de volgende dag de wanhopige patiënten aan de lijn. Ga dan maar ’s uitleggen dat ze nog minstens tien jaar moeten wachten. Krijgen journalisten deze patiënten eigenlijk weleens aan de lijn (jawel, het gebeurt wel eens een enkele keer, lees deze deze klassieker van Aliette Jonkers), of is het aan de betrokken wetenschapper om de nuance persoonlijk uit te leggen?

Ad. 19. Ik heb geen oppas
Drie keer genoemd! Dit is zeg maar echt een ding dus.

Nog veel meer redenen!
Tijdens onze zinderende show kwamen de teams en het publiek met zeker nog eens zoveel goede redenen om niet aan een interview te beginnen. We hebben ze helaas niet kunnen noteren, maar als je inspiratie hebt, voeg gerust je eigen redenen toe onderaan deze blog, graag zelfs!

winnaarsTrotse winnaars Team A! Credit: Julia

Nou en?
Hebben we ook nog wat aan deze lijst, of was het alleen maar een leuke middag? Een paar lessen die wij zo kunnen bedenken voor de verschillende groepen staan hieronder. Heb je eigen conclusies en toevoegingen, dan, wederom, heel graag in de comments!

Journalisten: er gebeurt van alles bij wetenschappers en het koffieapparaat nadat je je stukje hebt getikt, of je item hebt geschoten. Terwijl jij al lang weer bezig bent met je volgende onderwerp, is die wetenschapper nog aan het uitleggen aan collega’s, partners en subsidiegevers dat hij/zij het toch echt niet zo gezegd heeft tijdens het interview (en in ieder geval niet zo bedoeld). Iets meer besef van wat je teweeg kunt brengen, en wat je vraagt van wetenschappers, zou prettig zijn om in het achterhoofd te houden de volgende keer dat je commentaar eist van een wetenschapper vanwege #vanmijnbelastingcenten. En dit geldt dubbel voor de makers van koppen boven stukken, want als het ergens goed fout kan gaan is het daar wel!

Voorlichters: er is nog steeds veel onbegrip bij wetenschappers over de wondere wereld van de media. Aan ons de schone taak dat te (blijven) uitleggen en vooral ze beter voor te bereiden op hun media-optredens. Geef mediatrainingen!

Wetenschappers: de echte (media)wereld om je heen werkt niet volgens de wetten van de wetenschap. Verdiep je ’s wat meer in die wondere wereld, al dan niet bijgestaan door de voorlichters van jouw instelling. Naar buiten treden wordt immers steeds belangrijker, zowel maatschappelijk, qua #alternativefacts, als gewoon qua plat financiering en verantwoording.
En wees vooral ’s wat coulanter voor je collega’s die wel hun nek durven uitsteken. Iets met stuurlui. Bovendien: ‘hun van de media’ zijn allemaal zo slecht nog niet, en je kunt veel meer sturen in een interview dan je denkt. Volg een mediatraining!

Harte(n)kreet
Een laatste harte(n)kreet van wetenschapsjournalist Bart Braun op Twitter, als een van zijn reacties op onze oproep (vergeten te zeggen tijdens Bessensap, hierbij even prominent, ter afsluiting): ‘Geef één ding mee plz. Als je niet kan/wil, zeg of reply dan zsm ‘nee’. Scheelt ons beiden tijd. Ik blijf namelijk proberen tot ik wat hoor.’

Gouden Duikbril 2017 – de ruwe input

PS 21/06 Alexander Pleijter heeft een ingekorte versie op De Nieuwe Reporter gezet.

Advertisements

3 thoughts on “Waarom wetenschappers niet willen meewerken aan een interview

  1. Pingback: 20 redenen waarom wetenschappers eigenlijk liever helemaal niet met journalisten willen praten - Blog - De Nieuwe Reporter - Journalistiek & Nieuwe Media

  2. Reactie Jon Kleinen op DNR:
    Ik mis twee punten: journalisten gedragen zich soms als gemankeerde wetenschappers voor wie bronvermelding helemaal niet heilig is: ik ben origineler dan die nerd dus kan ik rustig over iemands ander gedachtengoed beschikken. En ook: de wetenschapper wordt gebruikt om het vooropgezette idee van de journalist te bevestigen. Als het verhaal van de wetenschapper niet strookt met dat van de journalist(e) wordt het interview een frame. Ik heb altijd met plezier “de pers” te woord gestaan.

  3. Gert Meijer, ook op DNR:
    Ben Feringa, uit de Drentse gemeente waar ik werk, heeft de afgelopen tijd veelvuldig laten zien hoe het ook kan. Maar goed, punt 2 kon hij natuurlijk ook niet lang volhouden. 😉

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s